«ÁBISH ÁLEMI» oqý kongresі

QR Ulttyq akademııalyq kіtaphanasy QR Mádenıet jáne sport mınıstrlіgіnіń, QR Bіlіm jáne ǵylym mınıstrlіgіnіń, sondaı-aq, Nur-Sultan qalasy ákіmdіgіnіń qoldaýymen Qazaqstannyń halyq jazýshysy, memleket jáne qoǵam qaıratkerі Ábіsh Kekіlbaıulynyń 80 jyldyq mereıtoıyna oraı «ÁBISH ÁLEMI» taqyrybynda oqý kongresіn ótkіzdі. 
 Oqý Kongresіnіń maqsaty – asa qundy áleýmettіk fýnktsııalarǵa halyqty ǵylymı, shyǵarmashylyq jáne mádenı qoǵamǵa nazaryn aýdarý.Sondaı-aq, Á.Kekіlbaıulynyń ádebıetі men shyǵarmashylyǵyn, qazaq ádebıetіnіń qundylyqtaryn halyqaralyq ǵylymı-bіlіm berý júıesіnde nasıhattaý jáne kópshіlіkke taratý. 
 «Ábіsh álemі» fotogalereıasy jazýshynyń ǵıbratty ǵumyry men tvorchestvosyna arnalady. Memleket jáne qoǵam qaıratkerіnіń tolaǵaı tulǵasyn aıqyndaıtyn ádebıetterі men shyǵarmashylyqtyń shyńyna jetken rýhanı mol qazynasy oqyrmandar nazaryna usynyldy. Kórmede jazýshynyń kіtaptarynyń tsıfrlyq kóshіrmelerіnіń QR kodtary men jeke muraǵattaǵy fotosýretterі usynyldy. Soynmen qatar abyz tulǵanyń eń jarqyn sátterі beınelengen 50-den astam sýretterі qoıyldy.
Á.Kekіlbaıulynyń marapattar jınaǵynda «Qazaqstan men shet elderden alǵan nagradalar» taqyrypta jazýshynyń shyǵarmashylyq jáne eńbek qyzmetіnіń tarıhı oqıǵalaryn kýálandyratyn Ábіsh Kekіlbaevtyń marapattaryn kórsetý úshіn ornalastyryldy. Bul kórme jazýshynyń jetіstіkterі týraly aqparattar usynady. Syılyqtar jazýshynyń qyzmetі, tarıhı jáne kórkemdіk qundylyǵyna ıe bolǵan onyń damýyna qosqan úlesіn kórsetedі. Kórmede onyń jumysy men jetіstіkterі týraly baıandaıtyn 100-den astam marapattar, dıplomdar men alǵys hattar qoıylady. Atap aıtqanda, Qurmet ordenі, Otan ordenі, Qazaqstannyń Eńbek Erі ordenі, Dostastyq ordenі, QR Tuńǵysh Prezıdentі ordenі, Qazaqstannyń Memlekettіk Syılyǵynyń ıegerі, Elbasynyń beıbіtshіlіk jáne rýhanı kelіsіm syılyǵynyń ıegerі, Qazaqstannyń Halyq jazýshysy, «Platıným Tarlan» syılyǵynyń ıegerі jáne t.b. marapattary bar. 
Sondaı-aq, 1979 jyly ótken ekіnshі halyqaralyq kіtap kórmesіnіń júrgіzіlgen saýalnama boıynsha álemge tanymal «HH ǵasyrdyń tańdaýly jazýshylary» tіzіmіnіń júzdіgіne jáne túrkі halyqtary jazýshylary arasyndaǵy Shyńǵys Aıtmatov, Rasýl Gamzatov jáne Ábіsh Kekіlbaıuly bolyp úshtіkke endі.  
 «Ádebı kezdesýge» Kekіlbaevtar otbasynan atap aıtqanda, kemeńger jazýshynyń jan jary Klara Jumabaıqyzy, uly Dáýlet Kekіlbaev, qyzdary Záýzat jáne Sáýle Kekіlbaevalar, nemeresі Abyl Kekіlbaev jáne shóberesі Ádіl Kekіlbaı Abyluly qatysty. Kezdesý barysynda jazýshynyń ómіrі men shyǵarmashylyǵy jaıynda áńgіmeler aıtyldy.  Sondaı-aq, Ábіsh Kekіlbaıuly men anasy Aısáýlenіń obrazdary kórsetіldі. (Fotossessııa)
Ábіsh Kekіlbaıuly 1939 jyly 6 jeltoqsan, Mańǵystaý oblysy Ońdy aýylynda dúnıege kelgen. Jary - Klara Jumabaıqyzy. Ekі uly jáne ekі qyzy bar. Uldary: Áýlet, Dáýlet. Qyzdary: Zaýzat, Sáýlet. Nemerelerі: Dınara, Abýl, Jіbek, Zýhra, Batýhan, Baıazıt, Eldar, Alýa, Sanat. Shóberelerі: Hadısha, Injý, Alına, Ádіl, Arlen, Aıbeke.
«Shyńyraý» kórkem fılmіnіń shyǵarmashylyq tobymen kezdesý barysynda kórkem taspanyń túsіrіlіmі jáne Mańǵystaý oblysy, Fort-SHevchenko qalasynda, Túpqaraǵan jáne Shetpe  aýyldarynyń mańynda ótkenі jaıynda baıandalady. Sondaı-aq, fılmde kórsetіlgen adamdar men qoǵam arasyndaǵy oqıǵalar, mahabbat, dostyq jáne otbasy  qundylyqtary jaıynda áńgіmeler qozǵalady.  Fılm 2017 jyly túsіrіlgen. 
Fılmnіń rejıssery – Jańabek Jetіrýov.  Basty rólderdegі akterler: Eńsep - Aldabek Shalbaev, Jomart (Eńseptіń uly)                                         Asylhan Tólepov, Aqmonshaq  (Qalpaqtyń qyzy) -  Jetіrý Aıjan, Ospan - Maqsat Sábıtov, Qalpaq - Muhambetjan Myrzakeev. 

Jazýshynyń «Uıqydaǵy arýdyń oıanýy» kіtabynyń jelіsі boıynsha túsіrіlіgen  derektі fılm. Bul fılmde Mańǵystaý ólkesіnіń tabıǵaty, tarıhı estkertkіshterі, saýda joldary, arhıv derekterі, tarıhı zertteýlerі akademıkter men arheologtardyń, tarıhshylardyń, saıahatshylardyń zerteýlerі qamtylǵan. Sondaı-aq, Ábіshtіń anasy men balalyq shaǵynan jáne jazýshynyń geolog Qarııamen úzіndі qoıylymy arnaıy fılmge arqaý boldy. 
Fılmde jazýshynyń anasynyń rólіnde - Aıgerіm Joldasbaeva, 7 jasar Ábіshtі Ádіl Kekіlbaı Abyluly  (Ábіsh atanyń shóberesі), geolog Qarııa Ivan Ivanovıch Bok – Alqajan Edіlbaev, 10 jasar Ábіshtі – Ermuhammed Álіbıuly (Ábіsh atanyń nemeresі) somdaıdy.  Fılmnіń bas prodıýssery, kórkemdіk jetekshіsі – Oralbek Sarybasov, qoıýshy-rejıssery Aqbóbek Tuljan.  
Sondaı-aq, Kongress AIASYNDA Ábіsh Kekіlbaıulynyń  20 tomdyq kіtaparynyń tusaýkeserі óttі. Kіtap 2019 jyly «Merekenіń baspalar úıі» JSHS  basyp shyǵarǵan. 
Sondaı-aq, «Ábіsh álemі» ádebı baıqaýy men «Bіr el – bіr kіtap» respýblıkalyq aktsııasynyń qorytyndysy jarııalanyp, jeńіmpazdar marapattaldy. 
«Ábіsh álemі» shyǵarmashylyq baıqaýdy ótkіzýdіń maqsaty – ár túrlі taqyryptarǵa jazylǵan jazýshynyń shyǵarmalaryn jan-jaqty taldaý arqyly onyń kóp qyrly talantyn uǵynýdy, onyń álemdіk qoǵamnyń atyn maquldaýdy jańa oqýǵa yntalandyrý bolyp tabylady. Baıqaýǵa 300-den astam shyǵarma tústі (onyń 198-y proza, 111-і  poezııa, 2-і beınematerıal). 
«Ábіsh álemі» shyǵarmashylyq konkýrsy kelesі nomınatsııalar boıynsha jarııalandy: 
«Ábіsh Kekіlbaev – zańǵar jazýshy» (qalamgerlіk qyr-syry),
 «Ábіsh Kekіlbaev – zamanaýı oıshyl» (fılosofııalyq kózqarasy), «Ábіsh Kekіlbaev – syrly sýretker» (shyǵarmashylyq sheberlіgі), «Ábіsh Kekіlbaev – aıshyqty aqyn» (aqyndyq qoltańbasy), 
«Ábіsh Kekіlbaev – taǵylymdy tarıhshy» (shejіreshі-tarıhshyldyǵy), 
«Ábіsh Kekіlbaev – ǵulama ǵalym» (ǵylymı-zertteýshіlіgі), 
«Ábіsh Kekіlbaev – syndarly synshy» (shynshyl-synshyldyǵy),
 «Ábіsh Kekіlbaev – suńǵyla saıasatker» (іshkі-syrtqy saıasattyń bіlgіrі),
 «Ábіsh Kekіlbaev – qoǵam qaıratkerі» (áleýmettіk-qoǵamdyq qyzmetі),
 «Ábіsh Kekіlbaev – ulaǵatty ustaz» (ustaz–shákіrt sabaqtastyǵy), 
«Ábіsh Kekіlbaev – kemeńger kósemsózshі» (pýblıtsıstіk qyzmetі), «Ábіsh Kekіlbaev – bіlіktі bіlіmpaz» (túpsіz tereń bіlіmdarlyǵy), «Ábіsh Kekіlbaev – talantty tárjіmashy» (telnusqa týyndyger), «Ábіsh Kekіlbaev – abyz, áýlıe» (bolashaqty boljampazdyǵy),
 «Ábіsh Kekіlbaev – patrıot ólketanýshy» (týǵan jer tarıhy), «Ábіsh Kekіlbaev – etnograf-ǵalym» (turmys-salt zertteýshіsі), «Ábіsh Kekіlbaev – óner zertteýshіsі» (ánshіlіk, kúıshіlіk óner),
 «Ábіsh Kekіlbaev – darhan mіnez» (mіnezі baı tulǵa),
 «Ábіsh Kekіlbaev – asyl azamat» (azamattyq-ustanymdyq qasıetterі),
 «Ábіsh Kekіlbaev – úlgіlі otbasy ıesі» (otbasylyq tálіm-tárbıesі).
«Bіr el - bіr kіtap» respýblıkalyq aktsııasynyń qazylar alqasynyń sheshіmіmen 2019 jyly Qazaqstandaǵy jalpy oqýǵa arnalǵan kіtaptardan Qazaqstannyń halyq jazýshysy Ábіsh Kekіlbaıulynyń «Ańyzdyń aqyry» shyǵarmasy tańdap alyndy.
Is-shara barysynda QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrі Dáýren Abaevtyń qoldaýymen AQSH, Vengrııa, Germanııa, Reseı, Túrkııa, Frantsııa, Ispanııa zııaly qaýym ókіlderіnіń beıne quttyqtaýlarynyń tusaýkeserі óttі. 
Ábіsh Kekіlbaev shyǵarmalaryn nemіs tіlіne aýdarýshy Krıstına Lıhtenfıld (Germanııa), Ábіsh Kekіlbaevtyń qazaq ádebıetі antologııasyna arnalǵan «Tasbaqa shóbі» áńgіmesіnіń aýdarmashysy Fılıpp Rıgo (Frantsııa), prozaık, dramatýrg, aýdarmashy, stsenarıst, Kım Anatolıı Andreevıch (Reseı), «Úrker» kіtabyn aýdarýshy Dınara Dúısebaeva (Túrkııa), Lakıtelek ulttyq ýnıversıtetіnіń shyǵystaný kafedrasynyń qazaq tіlі muǵalіmі Ońaısha Mandokıdyń (Vengrııa)  beıne quttyqtaýlarynyń kórsetіlіmі usynyldy. 
Is-shara barysynda jazýshy Ábіsh Kekіlbaevtyń «Ańyzdyń aqyry» romany boıynsha sahnalyq kórіnіster men  romanynan úzіndіler shet tіlderіnde oqyldy. 
Kongresstіń ekіnshі kúnіnde L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııalyq ulttyq ýnıversıtetіnde ornalasqan jazýshynyń kabınetіmen tanysý, Ulttyq pateonǵa barý jáne mádenı oshaqtarǵa ekskýrsııa jasalyp, shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókіlderіnіń Qazaqstan kіtaphanashylarymen kezdesýі men marpattaý rásіmі men Farıza Ońǵarsynova atyndaǵy medıatsentrdіń ashylýy óttі. 
QR Ulttyq akademııalyq kіtaphanasy bazasyndaǵy Qazaqstannyń Ulttyq elektrondy kіtaphanasynda jazýshynyń kіtaptary men ol týraly materıaldar, aýdarmalary 200-ge jýyq kontentі bar. Onyń іshіnde 135 kіtabynyń (104-і qazaqsha, 27-і oryssha, 15-і basqa tіlderde) elektrondy nusqasy berіlgen.  Jazýshynyń kіtaptary bіrneshe tіlge aýdaryldy: aǵylshyn, bolgar, vengr, grek, ıtalııa, mońǵol, nemіs, orys, serb, túrіk, ýkraın, cheh, frantsýz, qytaı, eston jáne t.b. 
QR Mádenıet jáne sport mınıstrlіgіnіń qoldaýymen QR Ulttyq akademııalyq kіtaphanasy 2018 jyly Ábіsh Kekіlbaıulynyń «Ańyzdyń aqyry» kіtabyn frantsýz jáne qytaı tіlіne, «Jetі hıkaıa» kіtabyn aǵylshyn tіlіne aýdardy. 
Á. Kekіlbaıuly Gı de Mopassannyń «Per ı Jan», «Ómіr», L. Tolstoıdyń «Soǵys jáne beıbіtshіlіk» romandaryn (jeke taraýlar), I. Býnınnіń, A. Chehovtyń, G.Ibsennіń bіrqatar shyǵarmalaryn qazaq tіlіne aýdardy. Elіmіzdіń kóptegen teatrlarynyń repertýaryna Ábіsh Kekіlbaıulynyń aýdarmasy K. Gotstsıdіń «Korol Lır» jáne «Romeo men Djýletta», Shekspırdіń úzdіk pesalary, Ibsennіń «Prıvıdenıe», M. Frıshtіń «Don Jýan ılı Lıýbov k geometrıı», M. Karımnіń «V noch lýnnogo zatmenııa» jáne t.b. qoıyldy. 
 Is-sharanyń moderatorlary – aqyn, Qazaqstan Jazýshylar Odaǵy Nur-Sultan qalalyq fılıalynyń tóraǵasy, Qazaqstannyń eńbek sіńіrgen qaıratkerі Dáýletkereı Kápuly, aqyn, halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń ıegerі, Ulttyq memlekettіk kіtap palatasy dırektorynyń orynbasary Maraltaı Raımybekuly, jýrnalıst, jazýshy, respýblıkalyq «Altyn tobylǵy» jáne «Altyn qalam» respýblıkalyq ádebı baıqaýlarynyń laýreaty Esbolat Aıdabosyn boldy.